Fragment ekspozycji
fot. Wiesław Wismont

18 listopada br. w Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu została otwarta nowa wystawa czasowa zatytułowana "Dudy - niezwykły instrument muzyczny".

Wernisaż uświetnił koncert kapeli istebniańskiej "Wałasi". Zwiedzający mają okazję obejrzeć kolekcję instrumentów dudowych szydłowieckiego Muzeum.

Dudy należą do najstarszych instrumentów o złożonej budowie używanych w praktyce muzycznej. Ze względu jednak na nietrwałe materiały, z których je robiono (m.in. skóra zwierzęca, drewno, trzcina), a także liczne zawirowania dziejowe bardzo niewiele dawnych instrumentów z tej grupy zachowało się do naszych czasów.

Najstarsze w Polsce egzemplarze, znajdujące się w nielicznych muzeach, pochodzą z XIX wieku.

Kolekcja dud Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu liczy 65 egzemplarzy pochodzących z XIX i z XX wieku.

Jest to największy zbiór zgromadzony w polskich zasobach muzealnych. Składają się nań: sierszeńki, kozły białe, dudy wielkopolskie, kozły czarne, gajdy, dudy żywieckie i dudy podhalańskie.

Na wystawie "Dudy - niezwykły instrument muzyczny" znajdzie się znaczna część szydłowieckiej kolekcji. Eksponaty prezentowane będą w grupach ułożonych według regionów ich pochodzenia. Uzupełnią je stroje regionalne użyczone przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi oraz Muzeum Miejskie w Żywcu.

Wystawę wzbogacą obrazy wybitnych malarzy i grafików z Muzeum Narodowego w Krakowie, przedstawiające instrumenty, o których mowa w tytule wystawy. Malarskim wydarzeniem ekspozycji będzie obraz Jana Matejki "Anioł grający na dudach" z 1890 roku, który niezwykle rzadko można zobaczyć poza jego stałą siedzibą, czyli Domem Jana Matejki w Krakowie. Prezentację dopełnią XVI-wieczne dekoracyjne kafle piecowe z wizerunkami dudziarzy ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach, będące cennymi ikonograficznymi zapisami dud.

Wystawa będzie doskonałą okazją do poznania zarysu wielowiekowej historii dud, znanych na ziemiach polskich już w średniowieczu. Ułatwią to fotografie prezentujące ten instrument w źródłach literackich, w malarstwie i rzeźbie. Zobaczymy zatem m.in. fragment polichromii z kościoła pod wezwaniem św. Jakuba w Mieronicach koło Jędrzejowa, ukazujący świętą Małgorzatę grającą na dudach. Polichromia, datowana na ok. 1360 rok, jest najstarszym przedstawieniem dud na ziemiach polskich.

Na reprodukcji zaś pochodzącego z 1572 roku tryptyku "Pokłon pasterzy" z kościoła w Połajewie koło Poznania, wykonanego w pracowni poznańskiego malarza Mateusza Kossiora, wśród postaci składających hołd Dzieciątku Jezus przedstawiony jest pasterz trzymający właśnie dudy. A w ogóle pierwsza zapisana informacja o dudach pochodzi z I wieku naszej ery! Jej autorem jest rzymski pisarz Swetoniusz, który w "Żywotach cezarów" podaje, że na tym instrumencie potrafił grać… cesarz Neron.

Wzmianki o dudach w Polsce znajdujemy już w literackich opisach Mikołaja Reja. Dudy były instrumentem, którego dźwięki rozbrzmiewały na dworach królów polskich, m.in. w XIV wieku zespół dudziarzy był na dworze Kazimierza Wielkiego. Dudziarze wchodzili również w skład orszaku, witającego w XVI wieku królową Bonę na polskiej ziemi.

Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu
18 listopada 2011 - 15 marca 2012