W stulecie istnienia Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie uruchomiło Wirtualne Muzeum Drzeworytów Ludowych. Celem projektu jest dokumentacja i udostępnianie wiedzy o polskim drzeworytnictwie ludowym.

To jedyny taki w Polsce projekt, który ma dokumentować i udostępniać wiedzę o tej dziedzinie sztuki.

Dla profesjonalistów muzeum ma być miejscem wymiany informacji i doświadczeń. Dla innych odbiorców ma stwarzać przestrzeń edukacji i zabawy oraz pole twórczej inwencji.

Jesteśmy bowiem przekonani, że drzeworyty ludowe stanowiąc wybitne, choć wciąż mało znane świadectwo kultury posiadają moc inspirującą wrażliwość współczesnego człowieka.

Na drzeworyty ludowe w Polsce uwagę zwrócono na przełomie XIX i XX w. Wówczas jednak badacze w niewielkim stopniu interesowali się samymi twórcami, warsztatami oraz historią zjawiska.

Bardziej koncentrowali się na poszczególnych dziełach, ich ikonografii oraz cechach stylowych. W prostocie drzeworytów dostrzegali głównie niezwykłe walory estetyczne i artystyczne.

Pierwsze opracowania bazowały na niewielkiej grupie obiektów, te zaś dodatkowo uległy częściowemu rozproszeniu po 1945 roku.

Już w 1948 roku Józef Grabowski – historyk sztuki, muzealnik i twórca Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej w Warszawie – zwracał uwagę, że wciąż „stoimy przed pełną pracą krytycznego opracowania i klasyfikacji posiadanego materiału oraz umiejscowienia go w czasie i przestrzeni, co dopiero umożliwi bardziej syntetyczne ujęcie i wypowiedzenie o nich ostatniego słowa”.

Od tego czasu do dziś stosunkowo niewiele się zmieniło. Próbą całościowego podejścia do tematu była największa dotąd wystawa polskich drzeworytów ludowych zorganizowana przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie w 1970 roku w ramach III Międzynarodowego Biennale Grafiki oraz towarzyszącego jej Międzynarodowego Sympozjum poświęconego temu zjawisku.

Niestety wysiłek ten nie przełożył się na kontynuację prac w znaczącej skali. Po roku 1970 pojawiły się głównie pojedyncze opracowania wybranych obiektów.

Do dziś wciąż niewiele wiemy o historii zjawiska. Dzieje warsztatów i pochodzenie klocków oraz odbitek nadal budzą pytania. Wielu z autorów pozostaje bezimiennymi, bądź znamy tylko ich inicjały, a część z zabytków ludowego drzeworytnictwa dopiero czeka na opracowanie, którego nie sposób przeprowadzić bez szerokiej kwerendy terenowej i współpracy wielu instytucji.

Tymczasem współczesne technologie tworzą znakomite możliwości, by wiedzę o polskich drzeworytach ludowych zgromadzić, trwale udokumentować, udostępnić i wprowadzić w obieg współczesnej wrażliwości.

Jak mówią organizatorzy projekt jest odpowiedzią na potrzebę uzupełniania i upowszechniania pogłębionej wiedzy o obiektach rozproszonych i dotąd mało poznanych. Maja nadzieję, że dzięki prowadzonym badaniom odkryte zostaną nieznane dotąd zabytki.

Nowe narzędzie ułatwi współpracę między instytucjami i osobami zajmującymi się dokumentacją, ochroną i upowszechnianiem dziedzictwa kulturowego. Jesteśmy przekonani, że pierwszy portal poświęcony polskiemu drzeworytnictwu ludowemu wyposażony w dwujęzyczny interfejs pozwoli włączyć dane o polskich drzeworytach do szerokiego obiegu kultury.

Odwiedzający stronę moga korzystać z bazy danych, która zapewnia dostęp do informacji o polskich drzeworytach ludowych, przechowywanych w zbiorach publicznych i prywatnych. Dla każdego obiektu założona zostanie karta z najważniejszymi informacjami.

Znajdą się na niej dane dotyczące pochodzenia, czasu powstania, autorów, ikonografii, miejsca aktualnego przechowywania. Informacje uzupełnione zostaną fotografiami.

Możliwość zbliżania obrazów pozwoli wyeksponować detale drzeworytów. Prosta w obsłudze, bogata w opcje wyszukiwarka pozwoli uzyskać odpowiedzi na różnorodne pytania.

Oprócz danych dotyczących poszczególnych obiektów użytkownik znajdzie w niej bogaty materiał ilustracyjny. Interaktywna mapa pozwoli mu na uchwycenie skali i zasięgu zjawiska.

WMDL prezentować będzie wirtualne wystawy i zaprosi użytkowników do samodzielnego tworzenia własnych galerii. Stworzy obszary działań artystycznych odwołujących się do technik drzeworytniczych. Udostępni materiały edukacyjne skierowane do różnych grup odbiorców.

W pierwszym etapie realizacji projektu, do końca 2011 roku w bazie danych znalazły się informacje o dwustu trzydziestu odbitkach i klockach drzeworytniczych z kilku kolekcji z terenu Polski południowo-wschodniej.

Twórcy portalu mają nadzieję, że w najbliższych latach portal rozszerzy swoją ofertę, zaś baza obejmie swym zasięgiem kolekcje z całej Polski i innych krajów, w których znajdują się polskie drzeworyty ludowe.

Projekt współfinansowany jest przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe”.

Więcej na stronie www.drzeworyty.pl